حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2329
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
فقط از سوارهنظام ، در اين جنگ از روى فكر و حساب بوده و ممزن « 1 » گويد ، كه اين فكر سورنا فكرى بوده عميق و عالى . از طرف ديگر براى اشغال ارمنستان كوهستانى پيادهنظام بيشتر مناسبت داشت و ارد پيادهنظام را بدانجا برد ، تا در كوهستانهاى آنمملكت خوب بتواند حركت كند . اگرچه در قسمت تشكيلات دولت پارت از قشون صحبت خواهد بود ، ولى ، تا بدانجا برسيم ، بمناسبت جنگ حرّان ، بايد هماكنون شمّهاى از سوارهنظام پارتى بگوئيم . سوارهنظام پارت از دو قسمت متمايز تشكيل ميشد : قسمتى سوارهنظام سبكاسلحه بود و اسلحه دفاعى . يعنى جوشن و زره و غيره ، نداشت . اينها فقط با تيروكمان مسلّح بودند و كارشان اين بود ، كه بچابكى پيش روند يا عقب بنشينند . اينها هيچگاه جنگ تنبتن نميكردند ، زيرا اسلحه دفاعى نداشتند ، فقط از دور تير ميانداختند و وقتى كه دشمن اينها را تعقيب ميكرد ، چون سبكاسلحه بودند بچابكى عقب مينشستند و در اينوقت قيقاج بدشمن تير ميانداختند ، يعنى جنگكنان فرار ميكردند . بنابراين دشمن تلفات ميداد ، بىاينكه بتواند تلفاتى وارد آورد و بالاخره خسته شده مىايستاد . در اينوقت سواران پارتى برگشته باز باران تير بدشمن مىباريدند و همين كه او حمله ميكرد ، دوباره عقب نشسته قيقاج تير ميانداختند و هيچگاه داخل جنگ تنبتن نميشدند كار ديگر اينها بلند كردن گردوخاك بود ، تا دشمن نتواند تمييز بدهد ، كه بكدام طرف فرار ميكنند . قسمت ديگر قشون ، سوارهنظام سنگين اسلحه بود ، يعنى قسمتيكه غرق آهن و پولاد ميگشت و كلاهخود و زره يا جوشن و بازوبند و زانوبند و غيره داشت و حتّى اسبهايشان غرق آهن بودند . اسلحه تعرّضى اينها كامل بود و نيزه و شمشير و خنجر داشتند . اين سوارهنظام براى حمله و داخل شدن در جنگ تنبتن تدارك شده بود . پارتيها چون ميدانستند ، كه پيادهنظام روم خيلى ورزيده و مشق كرده و
--> ( 1 ) - Mommsen ( مورّخ معروف آلمانى ، كه تاريخ روم را نوشته . كتاب او يكى از كتب نامى و داراى شهرت است ) .